azerbaycanin-bagimsizlik-tarihinin-en-trajik-olaylarindan-biri-garakend-facia

Azerbaycan'ın bağımsızlık tarihinin en trajik olaylarından biri: Garakend Faciası

20 Kasım 1991’de, bir askeri helikopterin Ermeniler tarafından düşürülmesi sonucu aralarında Azerbaycan’ın önde gelen devlet yetkilileri ile Rusya ve Kazakistan’dan gözlemcilerin de bulunduğu mürettebat ve yolcular hayatını kaybetti.

20 Kasım 2026 17:01

Azerbaycan’ın bağımsızlık tarihinin en trajik olaylarından biri olan Garakend Faciası'nın üzerinden 35 yıl geçti.

20 Kasım 1991’de, Hocavend bölgesindeki Garakend (Karakand) yakınlarında, bir askeri helikopterin Ermeniler tarafından düşürülmesi sonucu aralarında Azerbaycan’ın önde gelen devlet temsilcileri ile Rusya ve Kazakistan’dan gözlemciler hayatını kaybetti.

Trajedinin Arka Planı ve Hazırlık Süreci

7 Kasım 1991'de Bakü’de Kazakistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Rusya ve Ermenistan yetkilileri bir toplantı düzenlendi.

Toplantının amacı, Karabağ savaşı ve hangi halkın -Azerbaycanlıların mı yoksa Ermenilerin mi?- zulüm gördüğünün açıklığa kavuşturulmasıydı.

18 Kasım 1991’de Mihail Gorbaçov yönetimi Bakü’yü arayarak, bir sonraki toplantısının Dağlık Karabağ’da yapılmasını talep etti.

Bu toplantıya bölgedeki toprakları işgal eden Ermeni liderler ve Moskova temsilcilerinin de katılması öngörülüyordu.

Bu telefon görüşmesinin ardından Bakü’de bir liste hazırlandı; listenin başında Azerbaycan'dan sorumlu Rusya Başbakan Yardımcısı Viktor Polyaniçko’nun yer alması planlandı.

Ayrıca Azerbaycan Halk Cephesi’nin Ağdam, Hocavend, Fuzuli, Cebrayil, Hocalı ve Askeran bölgesel liderleri ile Bakü temsilcilerinin de listeye dahil edilmesi kararlaştırıldı.

Moskova yönetimi, Azerbaycan Devlet Sekreteri Tofig İsmayılov ve Başsavcı İsmet Gayibov’un toplantıya katılımını istedi.

19 Kasım 1991 saat 19:05’te Rusya Başbakan Yardımcısı Viktor Polyaniçko'nun başında olduğu listeye bakanlıklar ve askeri birliklerden üst düzey yetkililer eklendi.

Ancak 19 Kasım 1991’de gece yarısından çok sonra liste yeniden güncellendi.

Viktor Polyaniçko ve bakanlıklardan seçilmiş kişilerin isimleri çıkarıldı; yerlerine milletvekilleri Vagif Caferov ve Veli Memmedov listeye yeniden eklendi.

Tofig İsmayılov’un listenin başına geçerek Ağdam’da Güvenlik Konseyi’nin toplantısını yapması kararlaştırıldı.

Yeni liste 19 Kasım 1991 saat 23:00’te Ayaz Mütellibov tarafından onaylandı ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti yönetimine, Ağdam Havaalanına, askeri komutanlığa ve Moskova’ya gönderildi.

20 Kasım 1991: Uçuş, İletişimin Kesilmesi ve Düşürülme

20 Kasım 1991'de ekibi taşıyacak helikopter ve ona refakat edecek helikoptarlar hazırlandı.

Ancak ekibi taşıyan hilkopter, diğer helikopteri beklemeden havalandı.

Ağdam’dan Garakend’e uçan MI-8 N72 helikopteriyle iletişim saat 14:05’te kesildi.

Olayda toplam 22 kişi hayatını kaybetti.

Hayatını Kaybeden 22 Kişi ve Cenaze Töreni

Azerbaycan heyetine göre cenazelerin 12’si tamamen tanınabilir, 3’ü kısmen tanınabilir durumdaydı; diğerlerinin kimlikleri inceleme sonucunda tespit edildi.

Hayatını kaybedenlerin cenaze töreni 22 Kasım 1991’de Bakü’de gerçekleştirildi.

Hayatını kaybedenlerin tam listesi şöyle:

1) Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Sekreteri Tofig İsmailov

2) Azerbaycan Cumhuriyeti Başsavcısı İsmet Gayıbov

3) Azerbaycan Savunma ve Devlet Güvenliği İşlerinden Sorumlu Devlet Danışmanı / Devlet Danışmanı, eski İçişleri BakanıMehemmed Esedov

4) Azerbaycan Milli Meclis Üyesi Vagif Caferov

5) Azerbaycan Milli Meclis Üyesi Veli Memmedov

6) Azerbaycan Milli Meclis Üyesi / Başbakan Yardımcısı Zülfü Hacıyev

7) Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Daire Başkanı ve gazeteci Osman Mirzeyev

8) Azerbaycan Devlet Televizyonu Muhabiri Ali Mustafayev

9) Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi Savcısı İgor Plaviski

10) Kazakistan İçişleri Bakan Yardımcısı Saylau Serikov

11) Foto muhabiri Fahreddin Şahbazov

12) AzTV Sunucusu Arif Hüseynzade

13) Azerbaycan Devlet Sekreteri Yardımcısı Rafig Memmedov

14) Dağlık Karabağ Ulusal Güvenlik Dairesi Başkanı Sergey İvanov

15) Albay Nikolay Jinkin

16) Tümgeneral Mihail Lukaşov

17) Yarbay Oleg Koçerev

18) Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi İçişleri Dairesi Başkanı Vladimir Kovalyov

19) Azerbaycan Toprak Islahı ve Su Yönetimi 1. Bakan Yardımcısı Gurban Namazaliyev

20)  Helikopter mürettebatı: Vyaçeslav Kotov, Gennadi Domov, Dmitri Yarovenko

İddialar, Soruşturma Süreci ve 35 Yıllık Belirsizlikler

Helikopterin düşürülmesinin ardından Azerbaycan Milli Güvenlik Bakanlığı olayı terör eylemi ve sabotaj olarak nitelendirdi.

Garakend trajedisinin ardından Bakü’de, Azerbaycan Yüksek Sovyeti ve Ayaz Mütellibov’a karşı, Karabağ’da düzenin yeniden sağlanması veya istifa talebiyle kitlesel gösteriler yapıldı.

Rus ITAR-TASS ajansı, helikopterin sisli havada kayalıklara çarptığını açıkladı.

Ancak incelemeler ve soruşturma sırasında helikopterin gövdesinde roket patlamasıyla uyumlu delikler bulundu; birkaç gün sonra helikopterin düşürüldüğü doğrulandı.

Buna rağmen açılan soruşturmalar, helikopterin kara kutusunun yok olduğu(!) ileri sürülerek kapatıldı.

Trajediye ilişkin bugüne kadar farklı versiyonlar da dile getirildi: bazı kaynaklar olayın Rusya tarafından gerçekleştirilen bir provokasyon olduğunu savunurken, diplomat Vefa Guluzade Ayaz Mütellibov’un trajedide rol oynadığını ve yaşananların ardından Azerbaycan’ın direnme yeteneğini kaybettiğini öne sürdü.

1991 yılında Azerbaycan Askeri Garnizon Savcılığı tarafından açılan ceza davasında soruşturma Cumhuriyet Savcılığına devredildi; olayın yaşandığı bölgenin Ermeni Silahlı Kuvvetleri işgali altında bulunması ve faillerin tespit edilememesi nedeniyle 20 Kasım 2010’da soruşturma askıya alındı.

Aradan geçen 35 yıla rağmen olayla ilgili bazı belirsiz noktalar bugüne kadar aydınlatılamadı.

Garakend’in Kurtuluşu ve Anayasal Düzenin Tesisi

19-20 Eylül 2023 tarihlerinde gerçekleştirilen yerel terörle operasyonları sonucunda Azerbaycan’ın tüm topraklarında anayasal düzen yeniden sağlandı.

Terör saldırısının gerçekleştiği Garakend köyü de düşman işgalinden kurtarıldı ve zafer kazanan Başkomutan İlham Aliyev, 15 Ekim 2023’te Hocavend bölgesinde Azerbaycan bayrağını göndere çekti.













Anahtar Kelimeler: Garakend faciası, Azerbaycan'ın bağımsızlık tarihinin en trajik olayları,

Diğer Haberler