Bozkırın kadim sahipleri geri dönüyor: Przewalski atları Kazakistan’da

Dünyada nesli tükenmemiş tek vahşi at türü olan Przewalski atlarının popülasyonunu yeniden canlandırmak amacıyla yürütülen uluslararası proje kapsamında, yeni bir grup at özel uçakla Çek Cumhuriyeti'nden Kazakistan'a getirildi.

02 Haziran 2026 16:23

Yeryüzünün genetik olarak evcilleştirilmemiş tek gerçek vahşi at ırkı olan Przewalski atları (Takhi), tarihsel anavatanları olan Kazakistan bozkırlarına geri dönüyor.

Kazakistan Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından yürütülen uluslararası reentrodüksiyon (türün doğal yaşam alanına yeniden kazandırılması) programı kapsamında, Çek Cumhuriyeti’nden havalanan özel bir kargo uçağı Kustanai Uluslararası Havalimanı’na iniş yaptı.

Havalimanındaki ilk kontrollerin ardından özel nakliye araçlarına yüklenen nadide hayvanlar, Kustanai bölgesinin Amangeldy ilçesinde yer alan Altın Dala (Altın Bozkır) Devlet Doğa Koruma Alanı'na doğru yola çıkarıldı.

Vahşi Doğaya Salınmadan Önce Adaptasyon Süreci

Getirilen atlar, doğrudan açık bozkıra bırakılmayacak. Doğal koruma alanı içinde özel olarak inşa edilen yeniden yerleştirme merkezinde karantinaya alınacak olan hayvanlar, uzman zoologlar ve veterinerlerin gözetiminde bir adaptasyon döneminden geçecek.

İklim ve coğrafi koşullara tam uyum sağlayan bireyler, süreç tamamlandığında Orta Kazakistan’ın uçsuz bucaksız vahşi doğasına salınacak.

20. Yüzyılın Ortalarında Yok Olmuşlardı

Przewalski atları, tarihsel olarak Kazak bozkır ekosisteminin en hayati halkalarından biriydi. Ancak aşırı avlanma, habitat kaybı ve zorlu iklim şartları nedeniyle 20. yüzyılın ortalarında Kazakistan'daki tamamen vahşi nüfusu yok olmuştu. Bugün yürütülen küresel işbirlikleri, bu kadim türün küllerinden doğmasını sağlıyor.

Hedef 2029 Yılına Kadar 40 At

Bu devasa ekolojik restorasyon projesi, tek bir merkezin değil, küresel bir doğa koruma ağının eseri.

Projenin ana ortakları arasında şunlar yer alıyor:

Kazakistan Cumhuriyeti Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı

Prag Hayvanat Bahçesi (Prague Zoo)

Berlin Hayvanat Bahçesi

Kazakistan Biyoçeşitlilik Koruma Derneği (ACBK)

Frankfurt Zooloji Derneği.

Kazakistan hükümeti ile Prag Hayvanat Bahçesi arasında imzalanan resmi mutabakat zaptı uyarınca, 2029 yılına kadar toplam 40 adet Przewalski atının ülkeye getirilmesi planlanıyor.

İlk Başarılı Sonuçlar Alınmaya Başlandı

Projenin ilk adımları kapsamında 2024 ve 2025 yıllarında getirilen öncü gruplar, Altyn Dala Doğa Rezervi'ne başarıyla yerleştirilmişti.

Yetkililer, adaptasyon süreçlerini sorunsuz tamamlayan bazı bireylerin bu yılın Mayıs ayında ilk kez tamamen özgür doğaya salındığını bildirdi.

Projenin nihai amacı, sadece bir at türünü kurtarmak değil; bu büyük otoburların otlama alışkanlıkları sayesinde Orta Kazakistan bozkırlarındaki bitki ve toprak yapısını canlandırarak tüm bozkır ekosistemini eski sağlığına kavuşturmak.

Przewalski Atı: Genetik Bir Hazine ve Keşif Öyküsü

Przewalski atı, takhi (Asya dillerinde) veya Kazakça kerkulan olarak da bilinir. 1969 yılına gelindiğinde vahşi doğada tamamen yok olmuştu ve sadece esaret altındaki bireylerle hayatta kalmayı başarmıştı. Bugün uygulanan tüm yeniden yerleştirme programları, bu esaret altındaki atların torunlarına dayanmaktadır.

Keşif ve İsimlendirme

1878'de Nikolai Mihailoviç Przewalski, Orta Asya'ya yaptığı ikinci seferden Rus-Çin sınırındaki Zaisan karakoluna döndüğünde, tüccar A.K. Tikhonov'dan yerel avcılar tarafından vurulmuş bir vahşi atın derisini ve kafatasını hediye aldı. St. Petersburg Zooloji Müzesi'ndeki I.S. Polyakov, bu örneği inceleyerek daha önce tanımlanmamış bir türe ait olduğunu keşfetti. Polyakov, bu keşifçisinin onuruna türü Przewalski atı (Equus przewalskii Polj., 1881) olarak adlandırdı.

Genetik Farklılıklar ve Çiftleşme

Bazı taksonomistler, Przewalski atını evcil attan ayrı bir tür olarak kabul eder. Bunun en güçlü nedeni kromozom sayısındaki farktır: Evcil at ve 20. yüzyılda soyu tükenmiş yaban atı tarpanı içeren grubun çoğu türü 64 kromozoma sahipken, Przewalski atı 66 kromozoma sahiptir. Mitokondriyal DNA'ları da evcil attan önemli ölçüde farklıdır.

Bu farklara rağmen, evcil at ve Przewalski atı serbestçe çiftleşip doğurgan yavrular verebilir. Bu, at cinsindeki diğer melezlerin (örneğin katır) erkeklerinin kısırlığıyla tezat oluşturur. (Kaynak: Zakon.kz)

Anahtar Kelimeler: Przevalski atları Kazakistan, Przewalski atları (Takhi), Kazakistan bozkırları, Altın Dala (Altın Bozkır),