Karaçay Türkleri Sürgünü ve Soykırımı’nın 83. yılı: Kafkasya’nın dinmeyen sızısı

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) İkinci Dünya Savaşı sırasında Kafkasya ve Kırım halklarına yönelik uyguladığı sürgün ve soykırım politikalarının acısı tazeliğini koruyor.

03 Kasım 2026 10:02

2 Kasım 1943 tarihinde vatanlarından koparılan Karaçay Türkleri, sürgünün ve soykırımın 83. yılında anılıyor.

SSCB yönetiminin 18 Mayıs 1944’te Kırım Tatarlarına, 14 Kasım 1944’te ise Ahıska Türklerine uyguladığı tehcir kararının ilk kurbanları, 2 Kasım 1943’te Karaçay Türkleri ve ardından 8 Mart 1944’te Malkar Türkleri olmuştu.

Hayvan Vagonlarında Topyekûn Sürgün

İkinci Dünya Savaşı yıllarında Sovyet yönetimi, Almanlarla işbirliği yaptıkları yönündeki asılsız iddiaları gerekçe göstererek Karaçay ve Malkar Türklerini hedef aldı. Kendilerini "Tavlu" (dağlı) olarak adlandıran, Elbruz (Mingi Tav) Dağı’nın iki yakasında yaşayan ve aynı dili, kültürü, tarihi paylaşan bu iki kardeş topluluk, tek bir gün içinde hayvan vagonlarına doldurularak yurtlarından sürüldü.

Resmî kayıtlara göre sürgün edilen Karaçaylıların sayısı en az 69 bin 267, Malkarlıların sayısı ise 37 bin 713 olarak belirlendi. Sürgüne gönderilen nüfusun yaklaşık yüzde 54’ünü çocuklar, yüzde 28’ini kadınlar, yüzde 18’ini ise yaşlılar ve cepheden yaralı dönen malul erkekler oluşturuyordu.

Madalyalı Kahramanların "Vatan Haini" İlan Edilen Aileleri

Sürgünün en trajik boyutlarından biri ise cephedeki askerlerin durumu oldu. Eli silah tutan Karaçay ve Malkarlı erkekler Sovyet ordusu saflarında Almanlara karşı cephede savaşırken, geride kalan aileleri yurtlarından edildi.

9 Mayıs 1945’te savaşın sona ermesinin ardından gösterdikleri yararlılıklar nedeniyle madalyalarla vatanlarına dönen askerler; anne, baba, eş ve çocuklarının "vatan haini" suçlamasıyla bilinmeyen yerlere sürüldüğünü öğrendi.

Sürgün Yerlerinde Büyük Nüfus Kaybı ve 14 Yıl Sonra Gelen Dönüş

Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın ücra bölgelerine dağıtılan Karaçay-Malkar halkının birbirleriyle iletişim kurması ve toparlanması özellikle engellendi. Ağır iklim koşulları, açlık ve hastalıklar nedeniyle sürgün yılları adeta bir soykırıma dönüştü.

•         Karaçay Nüfusu: 1939 yılında 75 bin 800 olan Karaçay nüfusu, sürgün yıkımı nedeniyle 1959 yılında ancak 81 bin 400’e ulaşabildi.

•         Malkar Nüfusu: Malkarlılardaki kayıp çok daha ağır oldu. 1939’da 42 bin 700 olan Malkar nüfusu, 1959 yılına gelindiğinde 42 bin 400’e geriledi.

Nikita Kruşçev’in 1956 yılında Komünist Parti 20. Kongresi'nde Stalin dönemi haksızlıklarını dile getirmesinin ardından, Karaçay-Malkarlılara vatanlarına dönüş yolu açıldı. 14 yıllık zorunlu ayrılığın ardından 1957 yılından itibaren Kafkasya’ya dönüşler başladı. 1959 nüfus sayımına göre 67 bin 830 Karaçaylı ve 34 bin 88 Malkarlı ata topraklarına dönerken; binlerce Karaçay ve Malkar Türkü sürgün edildikleri Orta Asya topraklarında kalmak zorunda kaldı.

Anahtar Kelimeler: SSCB, 1943, Karaçay, 9 Mayıs, Kırgızistan, Kazakistan,