"Tarih Boyunca Koku Hafızası" Konferansı: Osmanlı ve Dünya Koku Kültürü Moskova'da tanıtıldı

Rusya’nın başkenti Moskova, kokuların tarihsel yolculuğuna ev sahipliği yaptı. Mezopotamya’dan Osmanlı’ya kokunun tarihsel serüveni, dinlerdeki yeri ve saray ritüelleri anlatıldı.

31 Mayıs 2026 13:10

Rusya’nın başkenti Moskova, kokuların tarihsel yolculuğuna ev sahipliği yaptı. Yunus Emre Enstitüsü (YEE) tarafından yürütülen "Türk Sanatı Platformu Söyleşileri" projesi kapsamında, Rusya Devlet Kütüphanesi Doğu Edebiyatı Merkezi’nde "Tarih Boyunca Koku Hafızası" Konferansı gerçekleştirildi.

Moskova YEE Koordinatörü Ersin Akbulut’un ev sahipliğindeki etkinliğe, Koku Kültürü ve Turizm Derneği Kurucusu, parfüm tasarımcısı ve koku uzmanı Bihter Türkan Ergül konuşmacı olarak katıldı.

İlk Parfüm Formülünden İlahi Dinlere Kokunun Rolü

Parfümün tarihsel gelişimini anlatan Bihter Türkan Ergül, kokunun serüveninin antik Mezopotamya ve Mısır’daki dini ritüellerle başladığını belirtti. Dünyanın ilk parfüm formülünün Mezopotamya’da Tapputi tarafından çiçek, yağ ve bitkiler kullanılarak üretildiğini söyleyen Ergül, bu keşfin kimya ve parfüm sanatına kalıcı bir miras bıraktığını ifade etti.

Roma ve Rus Çarlığı dönemlerindeki koku kültürlerine de değinen Ergül, ilahi dinlerde kokuya yüklenen anlamları sıraladı. İslamiyet’te kokunun gündelik hayatın vazgeçilmez bir parçası olduğunu vurgulayan Ergül, "Güzel koku seven Hz. Muhammed, Müslümanlara güzel koku kullanılmasını sünnet bırakmış" dedi.

Osmanlı’da Kokuların Gizli Dili

Osmanlı döneminde koku çeşitliliğinin çok zengin olduğunu ve kokulara derin anlamlar yüklendiğini belirten Ergül, günlük hayattan çarpıcı örnekler paylaştı:

• Zambak Kokusu: Kız isteme merasimlerinde götürülür ve niyetin ciddiyetini simgelerdi.
• Karanfilli Şerbet: Misafire ikram edilen şerbette karanfil tadı varsa bu kızın evliliğe rızası olduğu; karanfil yoksa evlendirilecek kız olmadığı anlamına gelirdi.
• Gül Yağı: Doğum yapacak kadınların sakinleşmesi ve rahatlaması için şah damarlarına ve bilek içlerine sürülürdü.

Kolonyanın Ölümcül Parfüm Yasasından Doğuşu

Kolonyanın tarihine de değinen Ergül, bu ürünün ilk olarak bir ilaç olarak ortaya çıktığını aktardı. İtalyan parfümcü Johann Maria Farina tarafından icat edilen kolonyanın, 1789 Fransız Devrimi sonrasında popülerleştiğini belirten uzman, "O dönem Fransa'daki yasalara göre parfüm kullanımı ölüme neden olabilirdi. Bu yüzden parfüm yerine yoğun şekilde kolonya kullanılmaya başlandı" bilgisini verdi.

Hafıza ve Ten Kokusu Bir Arada

Parfüm tasarım tekniklerini anlatan Ergül, kokuların üst, orta ve alt olmak üzere üç notadan oluştuğunu ve asıl karakteri alt notanın belirlediğini söyledi. Her insanın ten kimyasına ve duygularına göre özel parfüm üretilebileceğini belirten koku uzmanı, sunumunun ardından arşivinden özel koku örneklerini katılımcılara deneyimletti.

Etkinliğin sonunda davetlilere, Ergül’ün tarihi kaynaklardan yararlanarak yeniden ürettiği ve Rus Çariçesi 2. Katerina’nın da gözdesi olan vadi zambak ile gül karışımı koku hediye edildi.

Anahtar Kelimeler: Parfüm, Koku Kültürü, Moskova, Yunus Emre Enstitüsü,