
15 Kasım 2026 10:29
Azerbaycan Kurtuluş Topraklarındaki Tarihi ve Kültürel Anıtları Koruma Teşkilatı Kamu Birliği, Ermenistan’ın başkenti Erivan’da bulunan 18. yüzyıl eseri caminin tören salonuna Ermeni şair Yeğişe Çarents’in adının verilmesi ve salona büstünün konulması planlarına ilişkin yazılı bir açıklama yayımladı. Kurum, söz konusu girişimin yapının tarihi, kültürel ve dini kimliğiyle bağdaşmadığını belirterek uluslararası kuruluşları göreve çağırdı.

Anıtın Tarihi Kimliği ve Dini Özü Korunmalı
Yapılan açıklamada, tarihi eserlerin korunmasının yalnızca fiziksel restorasyonla sınırlı kalamayacağı, yapının inşa ediliş amacına, dini özüne ve tarihi aidiyetine de saygı gösterilmesi gerektiği vurgulandı.

Caminin 18. yüzyılda İrevan Hanı Hüseyinali Han döneminde inşa edildiği hatırlatılan açıklamada şu ifadelere yer verildi:
"İrevan şehrinin tarihi mimari dokusunda ve bölgedeki Müslüman nüfusun dini ile sosyal yaşamında önemli bir yer tutan bu eserin tören salonuna başka bir kültür figürünün adının verilmesi ve büst yerleştirilmesi, anıtın dini amacı ve mimari bütünlüğü açısından kabul edilemez. Yeğişe Çarents'in edebi mirasına saygı duyulması için pek çok farklı kültürel alan mevcuttur; ancak bir dini anıtın işleviyle örtüşmeyen bu tür uygulamalar doğru değildir."

İran ve Ermenistan’a "Tarihi Aidiyet" Uyarısı
Caminin restorasyon süreçlerinde İran’ın sağladığı mali ve teknik desteğe de değinilen metinde, restorasyona katkı sunmanın bir eserin tarihi kimliğini belirlemede tek kriter olamayacağı ifade edildi. Bir anıtın aidiyetinin; yapım dönemi, banisi (yaptıranı), mimari özellikleri ve inşa edildiği kültürel çevre üzerinden bilimsel verilerle değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi.
Açıklamada ayrıca, 1954 Lahey Sözleşmesi, 1972 UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi ve ICOMOS Venedik Şartı gibi uluslararası belgelere atıfta bulunularak, tarihi anıtların siyasi veya ideolojik amaçlarla kullanılmasının bölgesel güven ortamına zarar vereceği belirtildi. Karabağ ve Doğu Zengezur'daki tarihi eserlerin işgal döneminde gördüğü zararların da hatırlatıldığı metinde, kültürel mirasın korunmasında tüm devletler için objektif ve eşit standartların uygulanması gerektiği vurgulandı.

Azerbaycan'ın Talepleri
Kamu Birliği, açıklamasının sonunda ilgili taraflara ve uluslararası topluma şu çağrılarda bulundu:
Açıklama, "Tarihi mirasın korunması yalnızca duvarlarını değil, aynı zamanda hafızasını, kimliğini ve manevi özünü de korumak anlamına gelir" sözleriyle son buldu.
Anahtar Kelimeler: Erivan - Gök Camii - Ermeni, camiiye Ermeni şairin adının verilmesi, Azerbaycan'ın Kurtarılmış Topraklarındaki Tarihi ve Kültürel Anıtların Korunması Teşkilatı Kamu Birliği, Yeğişe Çarents,