Tarihi İpek Yolu'nun altın mirası: Özbekistan’ın "Zerdüzi" sanatı

Şehrin simgesi olan ve altın renkli ipliklerle kumaş üzerine işlenen "Zerdüzi" (altın nakışçılığı) sanatı, bu yıl üçüncüsü düzenlenen Uluslararası Kuyumculuk ve Zerdüzilik Festivali ile küresel ölçekte bir araya geldi.

20 Mayıs 2026 12:21

Özbekistan’ın tarihi ve kültürel başkentlerinden Buhara, zarafetiyle göz kamaştıran kadim bir mirasa ev sahipliği yaptı.

Şehrin simgesi olan ve altın renkli ipliklerle kumaş üzerine işlenen "Zerdüzi" (altın nakışçılığı) sanatı, bu yıl üçüncüsü düzenlenen Uluslararası Kuyumculuk ve Zerdüzilik Festivali ile küresel ölçekte bir araya geldi.

Dünyanın dört bir yanından 500’ün üzerinde sanatkârı bir araya getiren festival kapsamında, sergi ve fuarların yanı sıra zerdüzi sanatının tarihi geçmişini ve geleceğini konu alan uluslararası bir sempozyum gerçekleştirildi.

İpek Yolu’ndan Doğan Ortak Kültür

Uluslararası sanat araştırmacılarının katıldığı sempozyumda; zerdüzi sanatının tarihçesi, nakışların taşıdığı derin anlamlar ve tarihin farklı dönemlerinde değişen üretim usulleri hakkında yeni araştırmalar paylaşıldı. Bildirilerde, tarihi İpek Yolu’nun Buhara’da zerdüzilik sanatının gelişimine sunduğu devasa katkı ön plana çıktı.

Uzmanlara göre Çin, Orta Asya ve Avrupa'daki el sanatları ve kazaziye işçiliği birçok ortak yöne sahip. Tarih boyunca elçilerin, hükümdar ve komutanlara zerdüzi sanatı ile süslenmiş altın renkli kıyafetler hediye etmesi, bu kültürel etkileşimi en üst seviyeye çıkardı. Örneğin, Asya’dan Avrupa’ya kadar tüm el sanatlarında ortak olan "yuvarlak şekil", Orta Asya’da İslamiyet’in yayılmasıyla birlikte kûfi nakışlarla süslenerek yepyeni ve manevi bir boyut kazandı.

"10. Yüzyıldan Günümüze Uzanan Bir Hakikat"

Sempozyumun dikkat çeken konuşmacılarından Sanat ve Zanaatkarlar Dergisi Yayın Editörü Dr. Binafşa Nadir, zerdüzinin tarihi köklerine dair şu bilgileri aktardı:

"10. yüzyılda ünlü tarihçi Nerşehi, kaleme aldığı eserinde Buhara’nın zerdüzi sanatından açıkça bahsetmişti. Buhara yakınlarındaki Zendeni köyünde son derece kaliteli kumaşlar üretildiğini ve bunların yurt dışına ihraç edildiğini yazmıştı. Günümüz araştırmacıları olarak bizler, o dönemin sanat yöntemlerini ve Buhara sanatkârlarının tekniklerini yeniden canlandırmak için çalışıyoruz. Bu sempozyumda, İpek Yolu’nun bu sanatın gelişimindeki rolünü ve Buhara’nın neden merkez üssü haline geldiğini derinlemesine tartışıyoruz. Sempozyumun ardından yeni çalışmalar için adeta bir yol haritası niteliğinde sonuç bildirisi yayınlayacağız."

Müze Örnekleri Günümüz Sanatına İlham Olacak

Sempozyumda sunulan bildirilerde sadece geçmiş değil, geleceğe yönelik adımlar da masaya yatırıldı. Dünyanın farklı ülkelerindeki müzelerde koruma altında bulunan tarihi zerdüzi örneklerinin incelenmesi, bunlardan numuneler alınarak günümüz sanatkârları tarafından yeniden modern tasarımlarda kullanılması fikri tavsiye kararı olarak benimsendi.

Farklı coğrafyalardan gelen bilim insanları ve sanat tarihçileri, kendi ülkelerinde yürütülen son kültürel projeler ve sergiler hakkında sunumlar yaparken; festival, geleneksel bağların geleceğe aktarılması kararlılığıyla taçlandı.

Anahtar Kelimeler: Özbekistan - Buhara - "Zerdüzi" sanatı, Buhara 3. Uluslararası Kuyumculuk ve Zerdüzilik Festivali,