Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk uçak fabrikası TOMTAŞ’ın 100’üncü yılı Kayseri’de kutlandı

Erciyes Üniversitesi Sabancı Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen organizasyonda, TOMTAŞ’ın 100 yıllık tarihi serüveni ile Türkiye’nin havacılık ve savunma sanayisindeki gelecek vizyonu masaya yatırıldı.

18 Ekim 2026 11:32

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk uçak fabrikası olarak tarihe geçen Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi’nin (TOMTAŞ) kuruluşunun 100’üncü yılı dolayısıyla Kayseri’de "Yüz Yıllık Miras, Geleceğin Vizyonu" temalı anlamlı bir konferans düzenlendi. Erciyes Üniversitesi Sabancı Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen organizasyonda, TOMTAŞ’ın 100 yıllık tarihi serüveni ile Türkiye’nin havacılık ve savunma sanayisindeki gelecek vizyonu masaya yatırıldı.

Konferansa;

AK Parti Kayseri Milletvekili Dursun Ataş,

Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı Memduh Büyükkılıç,

Erciyes Üniversitesi (ERÜ) Rektörü Prof. Dr. Fatih Altun,

Türk Hava Kurumu (THK) Kayyum Heyeti Başkanı Prof. Dr. Akın Ünal,

Talas Belediye Başkanı Mustafa Yalçın,

TOMTAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk,

protokol üyeleri, akademisyenler ve çok sayıda vatandaş katıldı. Program, saygı duruşu ve İstiklal Marşı’nın okunmasının ardından açılış konuşmalarıyla başladı.

"2023’te Yeniden Doğuşa Şahitlik Etmek Gurur Verici"

THK Kayyum Heyeti Başkanı Prof. Dr. Akın Ünal, Türk Hava Kurumu’nun 1920'li yıllarda TOMTAŞ’ın kuruluş ortakları arasında yer aldığını hatırlatarak şöyle konuştu:

"Tarihte bir takım süreçler sebebiyle belki bugünlere kesintisiz şekilde gelememiş ama 2023 yılında şirketin tekrardan kurulmasıyla beraber canlanmasına şahitlik etmekten büyük gurur duyuyorum. Şirketin tekrar hayata geçmesinde emeği geçen dönemin Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar’a, Büyükşehir Belediye Başkanımız Memduh Büyükkılıç’a, Erciyes Üniversitemize ve TUSAŞ’a teşekkür ediyorum. Kurulan genç ekibin 3 yıl içerisinde TOMTAŞ’ı getirdiği nokta takdire şayandır."

"1926 Ruhu Tekrar Ayağa Kalkıyor"

Erciyes Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Fatih Altun ise şehrin havacılık kültürünün tarihsel derinliğine vurgu yaparak şu ifadeleri kullandı:

"1926 yılında TOMTAŞ olarak kurulmuş olan ve bugün 100’üncü yılını idrak ettiğimiz bu sürecin tekrardan ayağa kalkıyor olması, bu şehrin ve kültürün hafızasının bir tecellisidir. Şehrin ruhunun ortaya çıkması açısından bu adımlar son derece kıymetlidir."

Açılış konuşmalarının ardından düzenlenen konferans oturumunda; TOMTAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk, ODTÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hüseyin Bağcı ve yazar Emre Uçar sunum yaparak TOMTAŞ'ın tarihi vizyonunu ve Türkiye'nin göklerdeki geleceğini anlatarak katılımcıları bilgilendirdi.

Tarihte TOMTAŞ: Deve Sırtında Taşınan Malzemelerden Dünya Devliğine

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 1925 yılında verdiği direktifle temelleri atılan ve Başbakan İsmet İnönü’nün girişimleriyle başlatılan süreçte TOMTAŞ, 15 Ağustos 1925’te Türk devleti ile Alman Junkers firması ortaklığında 3,5 milyon lira sermayeyle kuruldu. Yönetimine Refik Koraltan’ın getirildiği şirkete, Türk Hava Kurumu da 125 bin lira sermaye ile katıldı.

Fabrika inşaatı için Almanya’dan deniz yoluyla İskenderun’a getirilen malzemeler; trenle Ulukışla’ya, Ulukışla’dan Kayseri’ye ise kağnı ve develerle taşındı. Zorlu süreçlerin ardından Kayseri Uçak Fabrikası, 6 Ekim 1926’da resmî törenle açıldı. Açıldığında dönemin en büyük uçak fabrikalarından biri olan tesis, 50 Türk ve 120 Alman personelle üretime başladı.

Siyasi ve Ticari Anlaşmazlıklar: Yaşanan pürüzler nedeniyle 28 Haziran 1928’de Alman ortak ayrıldı ve hisseler THK’ya devredildi.

İran Şahı'na Hediye Edilen Uçak: Tesislerde üretilen ilk Fledgling marka 1401 kuyruk numaralı uçak, Atatürk’ün talimatıyla 1934 yılında İran Şahı’na hediye edildi.

212 Uçak Üretildi: 1930’da Milli Savunma Bakanlığı’na devredilen fabrikada 1926-1942 yılları arasında Amerikan Curtiss Hawk, Alman Gotha ve Polonya P.Z.L gibi farklı tiplerde toplam 212 uçak ve 27 planör imal edildi.

1950 yılından itibaren "Hava İkmal Merkezi"ne dönüştürülen ve Türkiye'nin sanayi hafızasında derin izler bırakan fabrika mirası, 2023 yılındaki re-organizasyon hamlesinin ardından bugün 100. yıl gururuyla geleceğe taşınmaya devam ediyor.

 

Anahtar Kelimeler: TOMTAŞ 100 - Kayseri, Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk uçak fabrikası, Prof. Dr. Akın Ünal, Prof. Dr. Fatih Altun, Türk Hava Kurumu,