Türklerin Kayıp Şehri ''Togu Balık'' Gün Yüzüne Çıkarılıyor: Türk Tarihi Yeniden Yazılıyor

Bilge Kağan ve Kül Tigin yazıtlarında adı geçen Dokuz Oğuzların kayıp şehri Togu Balık, Türk ve Moğol bilim insanlarının ortak kazı çalışmalarıyla tarihin karanlığından aydınlığa kavuşuyor.

23 Temmuz 2026 15:14

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi (İKÇÜ) ile Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının (TİKA) desteğiyle Moğolistan'ın Tuul Vadisi'ndeki kazılarını derinleştiriyor.

40 kişilik uzman ekibin katıldığı disiplinli çalışmalarda, Türklerin 600'lü yıllardaki ekonomik yaşamı, şehircilik anlayışı ve madencilikteki üstün başarısına dair ezber bozan yeni kanıtlar elde edildi.

Türklerin bilinenden 100 yıl önce şehir kurup, tarım yapmaya başladığı ortaya çıktı

Araştırmalar, Tuul Nehri'nin iki yakasını ve çevre dağları kapsayan 100 kilometrekarelik geniş bir alanda yürütülüyor.

Bölgede kurulan özel laboratuvarda paleograflar, botanik uzmanları, sanat tarihçileri ve arkeologlar çıkan her bulguyu anlık olarak inceliyor.  "Geçen yıl keşfettiğimiz şehir kenarındaki alan ve atölyelerde altın ile bakırın işlendiğini belirledik. Yüzey araştırmalarımızda antik dönemden kalma maden çukurlarını da bulduk. Dolayısıyla şehrin ekonomisinin madenciliğe dayandığı noktasında elimizde ciddi veriler var. Bir taraftan da mimariyi çalışıyoruz; bir saray kalıntısı üzerindeki çalışmalarımızı bitirmek üzereyiz."

Kayıp şehir Togu Balık’taki kazılarda bu yıl 15 km uzunluğunda su kanalı ve çok sayıda tohum bulundu. 

Kazı koordinatörü İKÇÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Şaban Doğan, bu yıl ulaşılan heyecan verici sonuçları şu sözlerle özetledi:

"Bu yıl şehir ve çevresinde ciddi tarım yapıldığına dair bulgular edindik, ki bu son derece önemli. Zira Türklerin tarımı, modern manada, o çağın modern manasında tarıma Uygurlarla geçtiği biliniyordu. Bu da sekizinci yüzyılın ortalarına tekabül ediyor. Fakat burada yedinci yüzyılda tarım yapıldığına dair önemli ipuçlarına ulaştık."

İKÇÜ Coğrafya Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Serdar Vardar ise; Türklerin yerleşik hayata geçişi hakkında önemli veriler bulduklarını söyledi. Vardar, "Tarih bilgilerimiz Türklerin daha çok göçebe ve sürekli yer değiştiren bir hayat yaşadıklarıyla ilgiliydi. Oysa ki burada yaptığımız çalışmalar Türklerin binlerce yıldır devam eden iklim değişimleriyle, ortamla, mekanla uyumlu olacak şekilde çevreyi iyi kullandıklarını.../// ... bir kent kurarak o kentin çevresindeki doğal bileşenleriyle birlikte, bunlarla etkileşim içinde yaşadıklarını bize ortay koydu." dedi.

Kazı ekibi şehrin pek çok noktasında süs bitkisi tohumları da buldu. Farklı coğrafyalara ait bu tohumlar, Türklerin şehircilikte estetiğe önem verdiğini ve bu amaçla tohum ticareti yaptığını da ortaya koydu.
 

Göktürklerin Savaştığı Tarihi Kent

Geçtiğimiz yıl yapılan çalışmalarda, kazı alanının Dokuz Oğuzlar’ın (Uygurları kuran boylar) yaşadığı ve Göktürkler ile çetin savaşlara sahne olan tarihi "Togu Balık" kenti olduğu kesin olarak kanıtlanmıştı. Bu yılki keşiflerle birlikte, eski Türklerin inanç sistemleri, ölü kültleri ve yerleşik yaşam formlarına dair tarihe ışık tutacak yepyeni ayrıntıların netleşmesi bekleniyor.

Anahtar Kelimeler: Togu Balık, Kayıp Şehir Togu Balık, Bilge Kağan, Kül Tigin, Dokuz Oğuzlar, Moğolistan,