Türkmenistan’ın kadim başlığı ‘'Tahya’' UNESCO yolunda

Türkmenistan’da yüzyıllardır kültürel kimliğin ve milli gururun en güçlü sembollerinden biri olan geleneksel giyim kültürü, usta ellerde geleceğe taşınmaya devam ediyor.

13 Ağustos 2026 14:34

Erkeklerin kuzu derisinden yapılan heybetli "telpek"lerinden gelinlerin zarafet timsali "kürte"lerine, saygının simgesi "yaşmak"tan koruyucu tılsım inanışına sahip "alaca" motiflerine kadar uzanan bu zengin miras, bugün hem günlük yaşamda hem de özel günlerde canlılığını koruyor. Bu kadim kültürün en göz alıcı unsuru olan ve kadın, erkek, çocuk demeden tüm toplum tarafından taşınan geleneksel başlık "tahya", şimdi de sınırları aşarak dünya mirası olmaya hazırlanıyor.

Tahya yapım sanatının tescillenmesi için UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alınmasına yönelik uluslararası süreç resmen başlatıldı.

Her vilayetin kendi mührü: Motiflerin gizli dili

Usta ellerde iğne oyası gibi ilmek ilmek işlenen tahyaların biçimleri, renkleri ve üzerindeki nakışlar sadece estetik bir kaygı taşımıyor; aynı zamanda giyen kişinin cinsiyetini, yaşını ve hatta ait olduğu bölgeyi simgeleyen görsel bir kimlik kartı vazifesi görüyor.

Tahyaların üzerindeki renklerin de kendine özgü anlamları bulunuyor. Örneğin; beyaz nakışlar gökyüzünün berraklığını ve huzuru sembolize ederken, sarı renk ise güneşi, bereketi ve aydınlığı temsil ediyor.

Geleneksel motiflerin sırrını anlatan Tahya Ustası Ogulnar Hantiyeva, bu zengin kültürü şu sözlerle özetliyor:

"Kız tahyaları 'gıyaklı' olarak bilinir ve alt kısmında 'tegbent' adı verilen özel süslemeler bulunur. Erkek tahyaları ise beyaz sünşükli ve gaymalı olarak, tamamen farklı bir formda hazırlanır. Tahyalarımızdaki her bir keşde nakışının kendine özgü bir mirası, hikayesi ve anlamı vardır. Bu farklılıklar, tahyaları yalnızca bir başlık olmaktan çıkarır, ait olduğu bölgenin kültürel kimliğini yansıtan özel bir mirasa dönüştürür."

UNESCO heyetine tanıtıldı: Gençlerin gurur kaynağı

Geçen günlerde Türkmenistan'a gelen UNESCO temsilcilerine tahya yapım sanatı canlı uygulamalarla tanıtıldı ve resmi başvuru dosyası üzerindeki süreç hızlandırıldı. Uluslararası alanda koruma altına alınması hedeflenen bu kadim sanat, tara ve keten tezgâhlarında dokunan kumaşlarla birleşerek adeta zamana meydan okuyor.

Atalarından devraldıkları bu mirası yeni kuşaklara gururla aktardıklarını belirten usta Ogulnar Hantiyeva, tahyanın bugünkü toplumsal yerini ise şu sözlerle ifade etti: "Atalarımızdan ve annelerimizden bize miras kalan tahyalarımızı bugün okullarımızdaki öğrencilerimiz, gençlerimiz, genç kızlarımız, gelinlerimiz ve cami cemaatimiz büyük bir istek, sevgi ve gururla giymektedir. Bizler de bu bağları koparmadan yeni nesillere aktararak yaşatıyoruz."

Anahtar Kelimeler: Türkmenistan’ın kadim başlığı ‘Tahya’ UNESCO, telpek, kürte, yaşmak, alaca, tahya, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi, Ogulnar Hantiyeva,