
10 Kasım 2026 16:38
Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) ev sahipliğinde gerçekleştirilen “Türkistan’ın Fikrî Uyanışı ve Hürriyet Mücadelesi: Kasım Tınıstan Uulu Uluslararası Anma ve Bilimsel Değerlendirme Programı”, resim sergisi açılışı ve tanıtım filmi gösterimiyle başladı.
Program kapsamında “Bakü Türkoloji Kurultayı Katılımcıları ve Türkistan Aydınları Resim Sergisi” sanatseverlerin beğenisine sunulurken, Kasım Tınıstan Uulu’nun hayatını ve mücadelesini konu alan tanıtım filmi de gösterildi.
Ortak Medeniyetimizin Önemli Bir Şahsiyeti
Programın açılış konuşmasını yapan TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Sayit Yusuf, Kasım Tınıstan Uulu’nun yalnızca Kırgız halkı için değil, bütün Türk dünyası açısından önemli bir fikir ve kültür insanı olduğunu belirtti.
Tınıstan Uulu’nun Türk dünyasının ortak değerlerinin ve kimliğinin oluşumuna önemli katkılar sunduğunu ifade eden Yusuf, onun hayatını milletinin geleceğine adadığını vurguladı.
“Biz ortak bir medeniyetin çocuklarıyız, ortak medeniyetin mensuplarıyız.” diyen Yusuf, TÜRKSOY’un geçmişteki büyük şahsiyetlerin bıraktığı kültürel mirası koruyarak gelecek nesillere aktarma sorumluluğunu taşıdığını kaydetti.
Bakü Türkoloji Kurultayı’nda Üstlendiği Tarihî Misyon
Kırgız Cumhuriyeti’nin TÜRKSOY nezdindeki temsilcisi Marat Tagaev de Kasım Tınıstan Uulu’nun Kırgız dil biliminin temellerinin atılmasında, millî eğitim sisteminin gelişmesinde ve Kırgız devletinin kuruluş sürecinde önemli rol oynadığını söyledi.
Tagaev, Tınıstan Uulu’nun 1926 yılında Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı’na katılarak Türkoloji tarihinde önemli bir misyon üstlendiğini ifade etti.
Bağımsızlık Mücadelesinin Aydınları Anıldı
Avrasya Yazarlar Birliği Başkanı Ufuk Tuzman, konuşmasında Türk dünyasının fikir ve kültür hayatına yön veren aydınların zorlu şartlar altında yürüttüğü mücadeleye dikkat çekti.
İsmail Gaspıralı’nın öncülüğünde gelişen Ceditçilik hareketinin Türkistan coğrafyasındaki etkilerine değinen Tuzman, Kasım Tınıstan Uulu’nun yaşadığı dönemin aydınlar açısından büyük zorluklar barındırdığını belirterek, bu neslin toplumun aydınlanması ve yetişmesi için önemli çalışmalar yürüttüğünü dile getirdi.
Kırgız Cumhuriyeti Parlamentosu Milletvekili Bolot Sagınaev ise Türkiye ile Kırgızistan arasındaki tarihî dostluk ve kardeşlik ilişkilerine vurgu yaptı.
Türkiye’nin Kırgızistan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olduğunu hatırlatan Sagınaev, bu adımın iki ülke arasındaki iş birliğinin gelişmesinde önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Sagınaev, Kasım Tınıstan Uulu’nun iki halk arasındaki ortak tarih ve kültür bakımından taşıdığı öneme de değindi.
Topsakal: Tarihimiz Büyük Bedellerle Yazıldı
MHP Genel Başkan Yardımcısı, Samsun Milletvekili ve Cengiz Aytmatov Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. İlyas Topsakal da Türk dünyasının tarihî tecrübelerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Tarihî süreçlerin yalnızca zaferlerden ibaret olmadığını belirten Topsakal, milletlerin bugünkü konumlarına ulaşırken büyük zorluklardan ve ağır bedellerden geçtiğini ifade etti.
Topsakal, Kasım Tınıstan Uulu ve dönemin diğer aydınlarının 1926 Bakü Türkoloji Kurultayı sonrasında maruz kaldıkları süreçlerin, Türk dünyasının fikir ve kültür tarihinin önemli başlıklarından biri olduğunu kaydetti.
Etkinliğe TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Sayit Yusuf, Kırgız Cumhuriyeti Parlamentosu Milletvekili Bolot Sagınaev, MHP Genel Başkan Yardımcısı ve Samsun Milletvekili Prof. Dr. İlyas Topsakal, Kırgız Cumhuriyeti TÜRKSOY Temsilcisi Marat Tagaev, Avrasya Yazarlar Birliği Başkanı Ufuk Tuzman ve Dr. Öğr. Üyesi İbrahim Atabey katıldı.
Program, Kasım Tınıstan Uulu’nun hayatını ve mücadelesini eşinin anlatımıyla aktaran video gösterimiyle devam etti. Karşılıklı hediye takdimi ve toplu hatıra fotoğrafı çekiminin ardından uluslararası anma programı sona erdi.
Kasım Tınıstan Uulu kimdir?
Kırgız dil biliminin kurucularından Kasım Tınıstan Uulu, şair, yazar, eğitimci ve devlet adamı kimliğiyle 20. yüzyıl Türkistan tarihinin önemli aydınları arasında yer alıyor. Kırgızcanın bilimsel bir dil olarak gelişmesine öncülük eden Tınıstan Uulu, 1926 yılında Bakü'de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı'na katılmış, 1938 yılında Sovyet yönetiminin baskıları sırasında idam edilmiştir.
Kasım Tınıstan Uulu, 10 Eylül 1901 tarihinde Kırgızistan'ın Issık Göl bölgesindeki Çırpıktı köyünde dünyaya geldi. İlk eğitimini köyünde alan Tınıstan Uulu, 1916 yılında yaşanan Ürkün olayları sırasında ailesiyle birlikte Çin'e göç etmek zorunda kaldı. Daha sonra eğitim hayatına devam ederek Taşkent'teki Kazak-Kırgız Eğitim Enstitüsünde öğrenim gördü.
Kırgız Dil Biliminin Temellerini Attı
Eğitim hayatının ardından Kırgızistan'ın kültür, eğitim ve dil alanındaki çalışmalarına yönelen Tınıstan Uulu, Kırgızcanın yazı ve bilim dili olarak gelişmesinde öncü rol üstlendi.
Alfabe, imla, dil bilgisi ve gramer alanlarında çalışmalar gerçekleştiren Tınıstan Uulu, Kırgızca eğitim materyallerinin hazırlanmasına da önemli katkılar sundu. Dilin bilimsel esaslara göre incelenmesi ve eğitim sisteminde kullanılmasına yönelik çalışmalarıyla Kırgız dil biliminin öncü isimleri arasında yer aldı.
Şair ve yazar kimliğiyle de tanınan Tınıstan Uulu, edebî eserleriyle modern Kırgız edebiyatının gelişimine katkı sağladı. Okuu Kitebi (Okuma Kitabı), Bizdin Til (Bizim Dilimiz) ve Kırgızcanın dil bilgisi üzerine hazırladığı eserler, çalışmalarının önemli örnekleri arasında gösteriliyor.
Bakü Türkoloji Kurultayı'na Katıldı
Kasım Tınıstan Uulu'nun Türk dünyası açısından önem taşıyan çalışmalarından biri de 1926 yılında Bakü'de gerçekleştirilen Birinci Türkoloji Kurultayı'na katılması oldu.
Türk dillerinin gelişimi, alfabe meselesi ve ortak dil çalışmaları gibi konuların ele alındığı kurultayda yer alan Tınıstan Uulu, Kırgız dilinin gelişimi ve Türk dünyasının kültürel geleceğine ilişkin çalışmalara katkı sundu.
Bu katılımı, onun yalnızca Kırgızistan'ın değil, bütün Türk dünyasının dil ve kültür meseleleriyle ilgilenen bir aydın olduğunu ortaya koydu.
Sovyet Baskılarının Kurbanı Oldu
1930'lu yıllarda Sovyetler Birliği genelinde Türkistan aydınlarına yönelik baskılar yoğunlaştı. Dönemin birçok fikir ve kültür insanı gibi Kasım Tınıstan Uulu da bu baskı sürecinden etkilendi.
1937 yılında tutuklanan Tınıstan Uulu, 1938 yılında idam edildi. Ölümü, Kırgızistan'ın bilim, eğitim ve edebiyat hayatında büyük bir kayıp olarak tarihe geçti.
Türk Dünyasının Ortak Kültürel Mirasında Önemli Bir İsim
Kasım Tınıstan Uulu, Kırgızcanın bilimsel temellerinin oluşturulması, millî eğitimin geliştirilmesi ve modern Kırgız edebiyatının şekillenmesindeki katkılarıyla bugün de hatırlanıyor.
Doğumunun 125'inci yılı dolayısıyla TÜRKSOY Genel Sekreterliğinde düzenlenen uluslararası anma programı da Tınıstan Uulu'nun hayatını, mücadelesini ve Türk dünyasının ortak kültürel mirasına yaptığı katkıları yeniden gündeme taşıdı.
Anahtar Kelimeler: TÜRKSOY, Türk, Bakü, Türkistan, Hürriyet,