19 Mayıs: küllerinden doğacak bir milletin ve Türkiye Cumhuriyeti’nin habercisi

Kurtuluşun İlk Adımı: Samsun’da Yakılan Bağımsızlık Meşalesi.

19 Mayıs 2026 10:12

19 Mayıs: küllerinden doğacak bir milletin ve Türkiye Cumhuriyeti’nin habercisi

Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, düşman kıskacındaki vatanı kurtarmak ve Milli Mücadele’yi başlatmak adına Samsun’a ayak basmasının üzerinden tam 107 yıl geçti.

19 Mayıs 1919’da atılan o ilk adım, küllerinden doğacak bir milletin ve Türkiye Cumhuriyeti’nin habercisiydi.

İşgal Karanlığında Bir Umut Işığı

30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi’nin ardından Anadolu, İtilaf Devletleri tarafından adeta paylaşıldı. İzmir’i Yunanlılar, Adana’yı Fransızlar, Antalya ve Konya’yı ise İtalyanlar işgal etti. İngiliz askerleri Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’a girerken; İngiliz Donanması 13 Kasım 1918’de İstanbul önlerine demir attı.

Ömrünü cephelerde vatanı savunarak geçiren ve Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevinden sonra İstanbul’a dönen Mustafa Kemal, bu karanlık tablo karşısında teslim olmayı reddederek derhal harekete geçti.

Karadeniz’de Gerilim ve Tarihi Görev

O dönemde Samsun ve çevresindeki Rum çeteleri, bölgeyi İngilizlerin de desteğiyle bir kargaşa ortamına sürüklemek istiyordu. Amaçları, Mondros Ateşkes Antlaşması’nın işgallere zemin hazırlayan meşhur 7. maddesini bahane ederek bölgeyi İtilaf Devletleri’nin işgaline açmaktı. Türk halkının can ve mal güvenliğini korumak için teşkilatlanması üzerine İngilizler, 21 Nisan 1919’da İstanbul Hükümeti’ne bir nota vererek bölgedeki direnişin bastırılmasını talep etti.

Bu kriz, Mustafa Kemal Paşa için tarihi bir fırsata dönüştü. Bölgede asayişi sağlamak üzere 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilen Mustafa Kemal, geniş sivil ve askeri yetkilerle donatılarak, İzmir’in işgalinden bir gün sonra, 16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan yola çıktı.

Tütün İskelesi’nden Doğen Güneş Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, 19 Mayıs sabahı Samsun’daki Reji (Tekel) İskelesi’ne ayak bastı. Birinci Dünya Savaşı’nda Rus bombardımanından sağlam kurtulan bu tek iskele, Fransızların sigara fabrikasına ait olması sebebiyle halk arasında "Tütün İskelesi" olarak da biliniyordu. Bu ilk adım, sönmek üzere olan bir milletin umudunu yeniden ateşledi.

Havza’da Parlayan Direniş: Sivil Bir Liderin Doğuşu

Samsun’daki varlığı İngilizleri tedirgin edince, Mustafa Kemal Paşa 6 günlük çalışmanın ardından 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti. Havza, kurtuluş yolculuğunun en kritik duraklarından biri oldu. Burada Mustafa Kemal’in talimatıyla düzenlenen ilk mitingde İzmir’in işgali sert bir dille protesto edildi ve direniş fikri halka aşılandı.

Havza’daki bu milli hareketlilik, İngilizlerin baskısıyla Mustafa Kemal’in görevinden alınmasına yol açtı. Ancak o, yolundan dönmedi; Havzalılara bir asker olarak değil, "milli bir sivil lider" olarak veda ederek Amasya’ya doğru hareket etti.

Samsun’da yakılan o ilk meşale; sırasıyla Amasya, Erzurum ve Sivas kongreleriyle tüm Anadolu’yu sardı. Bu destansı mücadelenin taçlandığı Türkiye Cumhuriyeti, bugün 103. yaşına girmenin gururunu yaşıyor.

Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan: "Samsun, Kurtaran Şehirdir"

Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, Milli Mücadele’nin Türk tarihinin en kritik dönüm noktası olduğunu vurgulayarak şu değerlendirmelerde bulunuyor:

"Mondros’un 7. maddesi, Osmanlı’nın paylaşım sürecinde adeta yasal bir kılıftı. İstanbul’daki askeri ve sivil elitlerin yaptığı değerlendirmeler, kurtuluşun ancak Anadolu merkezli bir hareketle mümkün olacağını gösteriyordu. Mustafa Kemal Paşa, neredeyse Doğu Anadolu’nun tamamını kapsayan devasa bir yetkiyle Samsun’a ayak bastığında, akıllarda tek bir soru vardı: 7-8 yıldır süren savaşlardan yorgun düşmüş Türk halkı, yeni bir mücadeleyi başlatacak enerji ve cesarete sahip miydi?

İşte Samsun, bu sorunun cevabının alındığı yerdir. Samsun halkının kararlılığı, Mustafa Kemal Paşa’yı Anadolu merkezli bu büyük fikrin başarıya ulaşacağına ikna etti. Bu yüzden Samsun, 'Kurtaran Şehir' unvanını sonuna kadar hak etmektedir. Milli Mücadele sadece bir toprak savunması değil; Türk milletinin bağımsızlığını, milli ve manevi değerlerini koruma mücadelesidir."

Anahtar Kelimeler: 19 Mayıs 1919,