"Dede Korkut Oğuznamesi: Metaforlar ve Psikanalitik Çözümler" Türkiye’deki okurlarla buluştu

Kitap, Dede Korkut öykülerinin sadece dışsal olay örgüsünü değil, mitolojik alt katmanlarını ve kolektif bilinçaltındaki yansımalarını derinlemesine analiz ediyor.

28 Mart 2026 15:43

Türk dünyasının ortak mirası Dede Korkut destanları, bu kez modern psikolojinin ve antropolojinin merceği altında inceleniyor.

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Halkbilim Enstitüsü’nün kıdemli araştırmacısı Doç. Dr. Safa Garayev’in "Dede Korkut Oğuznamesi: Metaforlar ve Psikanalitik Çözümler" adlı eseri, Çınaraltı Yayınları aracılığıyla Türkiye’deki okurlarla buluştu.

Destansı Gerçeklikten Bilinçaltına Yolculuk

Kitap, Dede Korkut öykülerinin sadece dışsal olay örgüsünü değil, mitolojik alt katmanlarını ve kolektif bilinçaltındaki yansımalarını derinlemesine analiz ediyor.

Azerbaycan bilimsel literatürünü Türkçeye çevirme konusunda uzman olan Alpaslan Demir tarafından dilimize kazandırılan çalışma, Oğuz kahramanlarının çatışmalarını, kayıplarını ve merkezi iktidarla olan ilişkilerini "psikodinamik" bir bağlamda yeniden yorumluyor.

"Erkek Kolektifi" ve Sosyo-Antropolojik Yaklaşım

Yazar Doç. Dr. Safa Garayev, destandaki olay örgülerinin insanın psikolojik dünyasının metaforik ifadeleri olduğunu savunuyor.

Kitabın en dikkat çekici sonuçlarından biri; destanın tamamen "erkek dünyası" ve erkek düşünce biçiminin sanatsal bir yansıması olarak değerlendirilmesidir.

Eser, "Kitabi-Dede Korkut"u erkek çıkarları ve arzuları temelinde şekillenen bir kültürel anıt olarak analiz ediyor.

Oedipus Kompleksi ve "Delilik" Kavramı

Çalışmanın metodolojik açıdan en yenilikçi yönü, destandaki çatışmaları Oedipus kompleksi bağlamında ele almasıdır. Garayev’e göre:

Baba-Oğul Çatışması: Kahramanlık statüsüne geçiş ve cesaretin sunumu, babayla olan çatışma zemininde gerçekleşir.

Protesto Olarak Delilik: Ergenlikten yetişkinliğe geçiş aşaması olan "delilik", babalık gücünün baskıcı doğasına karşı bir protesto biçimi olarak yorumlanır. Deliliğin içindeki ikili semantik (hem cesaret hem aptallık), bu çatışma bağlamında anlam kazanır.

İki Bölümde Derinlemesine Analiz

Kitap iki ana bölümden oluşuyor:

"Kitabi-Dede Korkut"ta Destansı Gerçeklik ve Metaforik Anlam: Destanın anlamsal birimlerinin ve "hükümdar" metaforunun arkaik kültürlerdeki rolü inceleniyor.

"Kitabi-Dede Korkut"ta Delilik: Psikosemantik Etiyoloji ve Sembolik Semantik: Bireyin iç dünyasındaki gerilimlerin somutlaştığı rüya benzeri sahneler ve yasaklar analiz ediliyor.

"Hanın tahttan çekilmesi", "anne-akrabalık ilişkileri" ve "anne ortamından baba ortamına geçiş" gibi kavramların ilk kez bu denli kapsamlı bir psikolojik çözümleme ile sunulduğu eser, modern halk bilimi çalışmalarında yeni bir "konum" kavramı inşa ediyor.

Anahtar Kelimeler: Dede Korkut Oğuznamesi: Metaforlar ve Psikanalitik Çözümler, Safa Garayev, Çınaraltı Yayınları, Alpaslan Demir,