"Dilde, fikirde, işte birlik." sözünün sahibi İsmail Gaspıralı'nın ölümünün üzerinden 112 yıl geçti
Türk dünyasının önemli ismi, eğitimci, gazeteci, fikir insanı İsmail Gaspıralı, vefat yıl dönümünde anılıyor.
23 Eylül 2026 14:17
Hayatını, Türk toplulukları arasında dil, eğitim ve kültür birliğinin güçlendirilmesi için mücadeleye adayan İsmail Gaspıralı 21 Mart 1851’de Kırım’ın Bahçesaray şehri yakınlarındaki Avcıköy’de doğdu.
Gaspıralı, eğitim hayatının ardından Rusya ve Avrupa’daki siyasi ve kültürel gelişmeleri yakından takip etti.
Türk ve Müslüman toplumların eğitim yoluyla gelişmesi gerektiğini savunan Gaspıralı, 1883’te Tercüman gazetesini yayımlamaya başladı. Gazete, kısa sürede Rusya’daki Türk ve Müslüman toplulukların önemli yayın organlarından biri haline geldi.
Gaspıralı, Türk topluluklarının birbirini anlayabilmesi için ortak bir edebi dil oluşturulmasını savundu. Tercüman’da sade ve geniş kitlelerin anlayabileceği bir Türkçe kullanarak bu düşüncesini hayata geçirdi.
Eğitimde “Usul-i Cedid” hareketi
Gaspıralı, 1884’te Bahçesaray’da açtığı okulda “Usul-i Cedid” olarak adlandırdığı yeni eğitim yöntemini uyguladı.
Ses temelli okuma-yazma yönteminin yanı sıra tarih, coğrafya, matematik ve tabiat bilgisi gibi derslere de yer veren bu model, kısa sürede Kırım dışındaki Türk ve Müslüman topluluklara yayıldı.
Basın alanında da öncü çalışmalar yapan Gaspıralı’nın kızı Şefika Gaspıralı’nın yönetiminde 1906’da Alem-i Nisvan dergisi yayımlanmaya başladı. Aynı dönemde çocuklara yönelik Alem-i Sıbyan da okurlarla buluştu.
“Dilde, fikirde, işte birlik”
Gaspıralı’nın düşünce dünyasının temelini oluşturan “Dilde, fikirde, işte birlik” anlayışı, ortak dilin yanı sıra eğitim, kültür ve ekonomik dayanışmayla güçlenen bir Türk dünyası fikrine dayanıyordu.
Rusya Müslümanları kongrelerinin düzenlenmesinde de öncü rol üstlenen Gaspıralı, farklı coğrafyalara giderek eğitim ve kültür çalışmalarına katkı sundu.
Edebiyat, gazetecilik ve eğitim alanlarında çok sayıda eser veren Gaspıralı, 24 Eylül 1914’te Bahçesaray’da hayatını kaybetti.
Gaspıralı’nın fikirleri, aradan geçen yıllara rağmen Türk dünyasında ortak dil, kültür ve eğitim anlayışının önemli dayanaklarından biri olmayı sürdürüyor.