Küresel iklim siyasetinin kalbi Antalya'da atıyor
Antalya'da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi'nde Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Tacikistan ortak bir çevre ve iklim programı yürütüyor. Beş komşu ülke; karbon piyasaları, su güvenliği, buzulların korunması ve metan sızıntılarıyla mücadele başlıklarında ortak projeler ve stratejik iş birliği adımları atıyor.
09 Kasım 2026 16:00
Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen COP31 Antalya İklim Zirvesi'nde; Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Tacikistan, iklim kriziyle mücadele, bölgesel su güvenliği ve yeşil finansman konularında koordineli, ortak bir program yürütüyor. Orta Asya'nın beş ülkesi, kendi ulusal pavyonlarında düzenledikleri özel etkinliklerle ülkelerinin iklim ajandasını dünyaya duyuruyor. Söz konusu ülkeler, iklim kriziyle mücadeleyi tekil ulusal politikaların ötesine taşıyarak küresel ölçekte bir pazarlık ve iş birliği gücüne dönüştürüyor. Zirvede taahhütlerden ziyade somut ve "yatırıma dönüştürülebilir projelere" odaklanan ülkeler, yeşil finansmanı bölgeye çekmek için ortak bir vizyon sergiliyor. Paris Anlaşması kapsamında karbon piyasası mekanizmalarından yeşil hidrojene kadar pek çok stratejik alanda küresel yatırımcıların karşısına tek bir blok olarak çıkılıyor.
Su Güvenliği
Bölgenin en hassas meselelerinden biri olan su güvenliği, kardeşlik hukukuna dayalı bir diplomasiyle çözüme kavuşuyor. Tacikistan’ın liderlik ettiği su diplomasisi ve 2025-2035 "Buzulların Korunması On Yılı" inisiyatifinin yanı sıra, Kırgızistan’ın dağ ekosistemlerini koruma hamleleri tüm bölgenin su geleceğini güvence altına alıyor. 10-11 Kasım’da gerçekleşecek Orta Asya Çevre Bakanları Toplantısı ile sınır aşan suların yönetimi için havza ölçeğinde gerçek zamanlı veri paylaşımı mekanizmaları resmiyet kazanıyor.
Küresel Emisyon Yönetimi ve Teknolojik Güç
Fosil yakıt üreticisi olan ve emisyon yönetimine odaklanan Türkmenistan ile Kazakistan, Küresel Metan Taahhüdü kapsamında attıkları adımlarla çevre vizyonlarını modernleştiriyor. Kazakistan pavyonunda tanıtılacak olan yapay zekâ (AI) ve uzay teknolojileriyle metan gazı emisyonlarının izlenmesi programları, Türk dünyasının çevre yönetiminde teknolojiyi en üst düzeyde kullanma kararlılığını ve bu alandaki küresel gücünü ortaya koyuyor.
Bölgesel Fonlama ve Kurumsal Yapılaşma
Ortak adımların sürdürülebilir kılınması adına Antalya’da tarihi bir kurumsallaşma hamlesi yapılıyor. Kardeş ülkeler, iklim krizinin getirdiği sosyoekonomik tehditlere, özellikle de Özbekistan'ın gündeme taşıdığı iklim göçlerine karşı dirençliliği artırmak için ortak bir fonlama havuzu ve iklim koordinasyon merkezi kuruyor. Bu adımla Orta Asya, küresel iklim fonlarından pay alan pasif bir coğrafya olmaktan çıkıp kendi bütçesini ve stratejisini yöneten küresel bir güç odağı haline geliyor.
ÜLKELERİN GÜNDEMİ
- Azerbaycan: "Diyalog Devam Ediyor" mottosuyla COP29 Mirası Antalya'da
Bakü'de düzenlenen COP29'un mirasını ve iklim taahhütlerini sürdürmeyi amaçlayan Azerbaycan Pavyonu, "Diyalog Devam Ediyor" (The Dialogue Continues) mottosuyla kapılarını açtı. Gıda, tarım ve sağlık temalarının ağırlıkta olduğu pavyonda, döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir arazi yönetimini odağa alan "Tarım Atıklarından İklim Değerine" oturumu büyük ilgi topluyor. Azerbaycan; Kırgızistan ve Özbekistan ile ortaklaşa yürüttüğü çölleşme ve kuraklıkla mücadele projelerini de bu çatı altında küresel delegasyonlara sunuyor.
- Kazakistan: Yatırıma Dönüştürülebilir Projeler Dönemi
Zirvede 35'ten fazla yan etkinliğe ev sahipliği yapan Kazakistan Ulusal Pavyonu, odağını taahhütlerden ziyade "yatırıma dönüştürülebilir projelere" kaydırdı. Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki karbon piyasası mekanizmaları, yenilenebilir enerji dönüşümü ve yeşil hidrojeni ana odağına alan Kazakistan, 9 Kasım'da turbalık alanların restorasyonu ve biyoçeşitlilik finansmanı üzerine sulak alan ekosistemleri paneli ile etkinliklerine başladı. Kazakistan pavyonunda 16-17 Kasım'da yapay zekâ (AI) ve uzay teknolojileriyle metan gazı emisyonlarının izlenmesi programları tanıtılacak. 20 Kasım'da ise meteoroloji, enerji ve çevre koruma alanlarında 19'u mutabakat zaptı (MoU) olmak üzere 28 uluslararası iş birliği belgesi imzalanacak.
- Özbekistan: İklim Göçleri ve Savunmasız Topluluklar
Özbekistan Pavyonu, bölgedeki iklim göçleri ve insan hareketliliğine yönelik küresel farkındalık yaratmayı hedefliyor. Aral Gölü havzasının rehabilitasyonu, kuraklıkla mücadele ve iklim değişikliğinin geçim kaynakları üzerindeki tehditlerini gündeme taşıyan Özbekistan, “İklim Değişikliği Bağlamında İnsan Hareketliliğini Geliştirme” oturumuna ev sahipliği yapacak. Oturumda iklim krizi nedeniyle değişen göç modelleri ve savunmasız toplulukların direncinin artırılması stratejileri tartışılacak.
- Kırgızistan: Dağ Ekosistemleri ve Buzulların Korunması
Ajandası tamamen dağlık ekosistemler ve buzulların korunması etrafında şekillenen Kırgızistan Pavyonu, küresel ısınmanın Orta Asya dağlarındaki etkilerine ve eriyen buzulların nehir havzalarına olan zincirleme etkisine dikkat çekiyor. Kırgızistan, uluslararası finans kuruluşlarıyla ortaklaşa yürütülen ve buzullardan tarım arazilerine su akışını güvence altına almayı amaçlayan bölgesel koruma programlarının tanıtımını gerçekleştiriyor.
- Türkmenistan: Metan Sızıntılarının Azaltılması ve Ekolojik Modernizasyon
Fosil yakıt üreticisi bir ülke olarak emisyon yönetimine odaklanan teknik bir takvim yürüten Türkmenistan Pavyonu, petrol ve doğalgaz altyapılarından kaynaklanan metan gazı sızıntılarının azaltılması ve Hazar Denizi'nin ekolojik durumunun korunmasını ana odak noktası olarak belirledi. Türkmenistan, Küresel Metan Taahhüdü kapsamında ulusal düzeyde atılan adımları ve teknolojik modernizasyon projelerini sunuyor.
- Tacikistan: Su Diplomasisi ve "Buzulların Korunması On Yılı"
Bölgenin su kulesi konumunda olan Tacikistan, su diplomasisini programının merkezine yerleştirdi. 2025-2035 "Buzulların Korunması On Yılı" uluslararası inisiyatifinin takibi ve sınır aşan suların yönetimini ana odak noktası yapan Tacikistan Pavyonu, Orta Asya'da temiz su kaynaklarının sürdürülebilirliği ve iklim finansmanının su altyapı yatırımlarına yönlendirilmesi panelleri düzenliyor.
Zirve Noktası: Orta Asya Çevre Bakanları Toplantısı
Beş ülkenin program ortaklığı, 10-11 Kasım tarihlerinde Kazakistan Pavyonu'nda düzenlenecek olan Orta Asya Çevre Bakanları Toplantısı ile zirve noktasına ulaşacak. Asya'nın karşı karşıya olduğu iklim sorunlarının birbirine bağlılığı sebebiyle ortak adımlar atacak olan bakanlar, şu başlıkları resmiyete kavuşturacak:
- Sınır Aşan Sular: Ortak iklim uyumu ve havza ölçeğinde gerçek zamanlı veri paylaşımı mekanizmaları kurulacak.
- Bölgesel Dayanışma: Ortak bir fonlama havuzu ve iklim koordinasyon merkezi kurulması yönündeki çabalar resmiyet kazanacak.
Anahtar Kelimeler:
cop 31, kazakistan, kırgızistan, özbekistan, türkmenistan, tacikistan, orta asya cop 31,