Kuzey Makedonya'da barışın güvencesi 25 yaşında: Ohri Çerçeve Anlaşması çeyrek asrı geride bıraktı

Ülkede yaşayan Türkler, çeyrek asırlık süreç sonunda Ohri Çerçeve Anlaşması'nın, ülkenin üçüncü büyük topluluğu olan kendilerini de hakkaniyetle kapsayacak şekilde revize edilmesi gerektiğinin altını çiziyor.

13 Ağustos 2026 14:24

Kuzey Makedonya'da 2001 yılında patlak veren ve ülkeyi iç savaşın eşiğine getiren kanlı iç karışıklıkları sonlandıran tarihi Ohri Çerçeve Anlaşması'nın (OÇA) imzalanmasının üzerinden tam 25 yıl geçti. 13 Ağustos 2001'de imzalanan ve ülkenin çok etnikli yapısını yasal güvenceye kavuşturan Anlaşma, çeyrek asırlık süreçte hem büyük reformlara sahne oldu hem de hak arayışlarındaki tartışmalarla gündemdeki yerini korudu.

Krize ve çatışmaya giden yol

Eski Yugoslavya'dan 1991'de savaşsız ayrılıp bağımsızlığını ilan eden Kuzey Makedonya'da kabul edilen ilk anayasa, başta Arnavutlar olmak üzere azınlık topluluklarının haklarına kısıtlamalar getirdi. 1994'te Arnavutların kendi anadillerinde eğitim talebiyle kurdukları üniversite binasının polisçe yıkılması ve 1997'de Gostivar ve Kalkandelen belediyelerine Arnavut bayrağı asılmasıyla başlayan gerilim, polisin sert müdahaleleriyle ölümlere ve gözaltılara yol açtı.

Fitili ateşleyen son olay ise 22 Ocak 2001'de Kalkandelen'in Teartse köyündeki polis karakoluna yapılan ve bir polisin ölümüyle sonuçlanan silahlı saldırı oldu. Sorumluluğunu Ulusal Kurtuluş Ordusu'nun (UÇK) üstlendiği bu olay, ülkeyi 22 Ocak-12 Kasım 2001 tarihleri arasında yüzlerce kişinin öldüğü, on binlerce kişinin yerinden edildiği ağır bir çatışma dönemine sürükledi. NATO ve AGİT'in arabuluculuğuyla iki ay süren zorlu müzakerelerin ardından 13 Ağustos 2001'de Ohri şehrinde barış anlaşması imzalandı.

Arnavutça ikinci resmi dil oldu, Türkçeye yasal zemin açıldı

Ohri Çerçeve Anlaşması; etnik Arnavutların adil temsili, dil, kültür ve eğitim haklarının genişletilmesi için milat kabul edildi. Anlaşmanın en somut kazanımlarından biri olan "Dillerin Kullanımı Yasası", uzun siyasi mücadelelerin ardından Ocak 2019'da yürürlüğe girdi ve Arnavutça ülke genelinde ikinci resmi dil oldu.

Anlaşmanın getirdiği en kritik kurallardan biri ise şu oldu: "Ülkedeki herhangi bir şehir veya belediyede, Makedoncanın yanı sıra yüzde 20'nin üzerinde konuşulan bir dil daha varsa, o dil o bölgede resmi dil kabul edilir."

Bu yasal çerçeve sayesinde, Türk nüfusunun yoğun olarak yaşadığı birçok belediyede Türkçe de resmi dil statüsü kazandı. Anlaşmanın takibi için kurulan sekreterya ise yıllar içinde genişletilerek günümüzde Topluluklar Arası İlişkiler Bakanlığı adını aldı.

Kuzey Makedonya Türkleri: "Haklarımız yeterince verilmedi, anlaşma revize edilmeli"

Eylül 2021'de yapılan son resmi nüfus sayımı verilerine göre Kuzey Makedonya'nın demografik yapısı şu şekilde kayıtlara geçmişti:

• Toplam Nüfus: 1 milyon 836 bin 713
• Makedonlar: %58,44
• Arnavutlar: %24,3
• Türkler: %3,86 (Ülkenin üçüncü büyük topluluğu)
• Romanlar: %2,53
• Sırplar: %1,3

Anlaşmanın 25. yılında, nüfusun yaklaşık yüzde 4'ünü oluşturan Kuzey Makedonya Türkleri ise haklarının yeterince verilmediği görüşünde. Kendilerini ülkenin asli kurucu unsurlarından biri olarak gören Türk toplumu temsilcileri, başta yerel yönetimler olmak üzere devlet kademelerinde ve bürokraside daha adil ve güçlü bir şekilde temsil edilmek istiyor. Türkler, çeyrek asırlık süreç sonunda Ohri Çerçeve Anlaşması'nın, ülkenin üçüncü büyük topluluğu olan kendilerini de hakkaniyetle kapsayacak şekilde yeniden revize edilmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Anahtar Kelimeler: Balkanlar’da barışın güvencesi, Ohri Çerçeve Anlaşması, Kuzey Makedonya'da kabul edilen ilk anayasa, eski Yugoslavya, Kuzey Makedonya Türkleri,