Rusya'nın TDT'ye gözlemci üye olarak katılması önerisi tartışılıyor

Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'in önerisi, Kremlin'in "çalışmalara katılmak mantıklı olacaktır" açıklaması ve hukuki durum.

03 Kasım 2026 17:22

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, Rusya'nın Türk Devletleri Teşkilatı'na (TDT) gözlemci üye olarak katılması önerisine ilişkin  açıklamalarda bulundu. Zorlu, teşkilatın tüzüğünde net bir dil şartı olduğunu vurgulayarak, "Gözlemci üyelik için yalnızca Türk dillerinden veya akraba dillerden birini devlet dili veya resmi dil yani herhangi bir bölgesinde değil tüm ülke sathında resmi yazışma dili olarak kabul etmiş devletler başvuruda bulunabilir" dedi.

Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen TDT 13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nin ardından değerlendirmelerde bulunan Kürşad Zorlu, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in Rusya Federasyonu'na yönelik gözlemci üyelik önerisini ve Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov'un konuya ilişkin olumlu açıklamalarını yorumladı.

Kazakistan’ın Önerisi ve Kremlin’in Yanıtı

Zirvede Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'in Rusya’nın TDT’ye gözlemci üye olarak katılması yönündeki önerisi ve ardından Kremlin’den gelen "çalışmalara katılmak doğru olacaktır" açıklaması, gözleri teşkilatın üyelik kriterlerine çevirdi. Rusya Federasyonu’nda Tataristan, Başkurdistan ve Yakutistan başta olmak üzere milyonlarca soydaşın yaşadığı bölgelerle derin kültürel bağlar olduğunu belirten Zorlu, bu ilginin memnuniyet verici olduğunu ancak sürecin önünde net bir hukuki durum ve tüzük engeli bulunduğunu hatırlattı.

Gözlemcilik İçin "Ülke Genelinde" Resmi Dil Şartı

TDT'nin ortak dil, tarih, kültür ve gönüllülük esasına dayalı bağımsız bir işbirliği mekanizması olduğunu belirten Zorlu, 2021 yılındaki İstanbul Zirvesi'nde kabul edilen tüzük kurallarına dikkat çekti. Mevcut hukuki duruma göre Rusya'nın doğrudan gözlemci üye olamayacağını ifade eden Zorlu, "Tüzüğe göre gözlemci üyelik için yalnızca Türk dillerinden veya akraba dillerden birini devlet dili veya resmi dil yani herhangi bir bölgesinde değil tüm ülke sathında resmi yazışma dili olarak kabul etmiş devletler başvuruda bulunabilir" dedi.

Üçüncü Ülkeler İçin Formül: "TDT Plus"

Hukuki dil kriterini karşılamayan ancak teşkilatla işbirliği yapmak isteyen Rusya gibi üçüncü ülkeler için "TDT Plus" işbirliği modelinin mevcut olduğunu belirten Zorlu, "Bu kategorinin dışında kalan ülkelerle esnek bir işbirliği tesis edilmesi amaçlanmıştır. Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev tarafından dile getirilen bu modele göre, üye ülkelerin ortak onayıyla Dışişleri Bakanları ya da Devlet Başkanları düzeyinde üst düzey toplantılar gerçekleştirilebilir" ifadelerini kullandı. Zorlu, Rusya'dan resmi bir talep gelmesi halinde, konunun Türk dünyasının ortak menfaatleri göz önünde bulundurularak değerlendirileceğini ekledi.

Zorlu’dan Moskova’ya Çağrı: "Gelin TÜRKSOY’u Yeniden Canlandıralım"

Kürşad Zorlu, Rusya ile kültürel diyaloğu geliştirmek adına TDT gözlemciliği yerine yeni ve somut bir öneride bulundu. Rusya Federasyonu bünyesindeki Altay, Tuva, Çuvaş, Başkurt, Yakut ve Tataristan’ın 1993 yılında kurulan Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı’na (TÜRKSOY) gözlemci üye olduğunu, ancak 2015 yılında Moskova’nın aldığı bir kararla bu ilişkilerin fiilen dondurulduğunu hatırlatan Zorlu, şu çağrıyı yaptı:

"O günden bu yana karşılıklı hiçbir faaliyet gerçekleştirilememektedir. Şimdi ben diyorum ki, gelin TÜRKSOY'daki bu donmuş durumu yeniden değerlendirelim ve iki tarafın en güçlü ortaklıklarından olan kültürel işbirliğine yeniden hayat verelim."

"2027 Türk Dünyasının Yılı Olacak"

Ankara Zirvesi'nin 163 maddelik Ankara Bildirisi ile tarihi bir dönüm noktası olduğunu ve Türkiye’nin dönem başkanlığını devraldığını belirten Zorlu, Beştepe Millet Ormanı’nda açılan Medeniyet Parkı'nın da gelecek nesillere kadim tarih mesajı taşıyan önemli bir simge olduğunu sözlerine ekledi. Zorlu, "2027 yılı Türk dünyasının çok daha fazla konuşulduğu ve devlet kurumlarımızca çok daha fazla irdelendiği bir yıl olacaktır" diyerek dönem başkanlığı boyunca kararların sıkı bir şekilde takipçisi olacaklarını vurguladı.

Anahtar Kelimeler: TDT, Rusya, Kazakistan, Türkiye, Kürşad Zorlu,