Türk dünyasından UNESCO’ya geleneksel keçe yapımı için ortak başvuru

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile birlikte toplam 8 ülkenin ortaklığında hazırlanan adaylık dosyası, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunmasına İlişkin Hükûmetlerarası Komitesinin 21. oturumunda değerlendirmeye alınacak.

31 Ekim 2026 12:33

Türk devletleri, asırlık köklü zanaat "geleneksel keçe yapımı"nın UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne dâhil edilmesi amacıyla uluslararası ölçekte büyük bir ortak başvuruya imza attı.

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile birlikte toplam 8 ülkenin ortaklığında hazırlanan adaylık dosyası, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunmasına İlişkin Hükûmetlerarası Komitesinin 21. oturumunda değerlendirmeye alınacak.

Çin’in Şiamen (Xiamen) kentinde 30 Kasım - 5 Aralık 2026 tarihlerinde düzenlenecek oturumda; 82 ülkenin sunduğu 64 unsurun adaylığı mercek altına alınacak. Değerlendirilecek dosyalar arasında, geleneksel keçe yapımı gibi birden fazla ülkenin ortaklaşa sunduğu 18 çok uluslu başvuru yer alıyor.

Göçer Kültüründen Günümüze: Yünün Aşama Aşama Dönüşümü

Türkiye’nin başvuru metninde keçe; "koyun yapağısı veya keçi kılının dövülmesiyle elde edilen dokusuz bir tekstil türü" olarak tanımlanıyor. Türkistan göçerlerinin günlük yaşamında merkezî bir yere sahip olan keçe yapımının meşakkatli üretim süreci şu adımlarla detaylandırılıyor:

Liflere Ayırma ve Serim: Koyunlardan kırkılan yün; yay ve tokmak yardımıyla liflerine ayrıldıktan sonra hasır üzerine eşit biçimde seriliyor. Desenli ürünlerde kullanılacak motifler de bu aşamada yerleştiriliyor.

Tepme Aşaması: Ilık suyla ıslatılan yün, rulo hâline getirilen hasır içinde yaklaşık bir saat boyunca tepilerek sıkıştırılıyor.

Pişirme ve Birleşme: Sıcak su ve sabun eşliğinde eller ve kollarla uygulanan yoğun basınç (pişirme) sayesinde yün lifleri birbirine kaynaşıyor.

Son İşlem: İyice sıkılaşan keçe, yıkanarak sabundan arındırılıyor ve kurumaya bırakılıyor.

Zanaatın icrasında yay, tokmak, kalıp, çubuk, makas, terazi, kazan ve ocak gibi geleneksel araç gereçler kullanılıyor.

Motiflerde Yaşayan Derin Sembolizm

Keçe ürünlerde koç boynuzu, yıldız, ay, baklava ve şamdan gibi derin anlamlar barındıran geleneksel motifler öne çıkıyor. Bu asırlık teknikle çadır, zemin örtüsü, halı, seccade, ayakkabı tabanı, heybe, kepenek, külah ve terlik gibi pek çok gündelik ve kültürel eşya imal ediliyor.

Ayrıca keçe tabakalarının kesilip birleştirilmesi veya özel tığlar vasıtasıyla kumaşlarla kaynaştırılması yöntemiyle modern aksesuarlar da üretilebiliyor. Sınırlar ötesinde ortak bir miras olarak yaşatılan bu zanaatın UNESCO çatısı altında koruma altına alınması hedefleniyor.

Anahtar Kelimeler: UNESCO - Türk geleneksel keçe yapımı,