Türkmen kadınların ilmek ilmek işlediği keten dokumacılığı yaşamaya devam ediyor

Dokuma tezgâhının başına geçilirken söylenen "Bu bizim elimiz değil, Hz. Fatma annemizin elidir" sözü, bu el sanatına yüklenen manevi değeri de özetliyor.

17 Şubat 2026 10:57

Türkmenistan’ın dağ köylerinden başkent pazarlarına uzanan bir gelenek, kadınların sabrıyla ilmek ilmek işleniyor.

Türkmen halkının millî kimliğinin sembolü olan keten dokumacılığı, bugünlerde anneanneler, anneler ve torunların aynı tezgâh başında buluştuğu eşsiz bir kültürel köprüye dönüşmüş durumda.

Nohur Köyü’nde Bir Ömür: Bibisara Usta

Kopetdağ’ın eteklerindeki Nohur Köyü’nde yaşayan 54 yaşındaki Bibisara Durdihanova, bu sanata henüz 14 yaşındayken annesinin dizinin dibinde başlamış. Bir elbise için gereken yaklaşık 10 metrelik kumaşı dokumanın büyük bir sabır sınavı olduğunu belirten Durdihanova, geleneği şimdi 11 yaşındaki torununa aktarıyor.

"Bu iş zahmetlidir ama çok kıymetlidir. En küçük hata tüm emeği boşa çıkarabilir. Şimdi torunum yanıma gelip bu sırları öğreniyor; bu sanatın sönmemesi en büyük mutluluğum."

Sırrı İpliğin Eğrilmesinde Saklı

Aşkabat’ın meşhur Altın Asır Çöl Pazarı’nda yarım asırdır keten dokuyan Gülcemile Nuriyeva ise işin teknik inceliklerine dikkat çekiyor.

Nuriyeva’ya göre kaliteli bir ketenin sırrı, büyüklerinden miras kalan kadim tekniklerde gizli:

Tırnak Üstü Eğirme: İpliğin dokuma sırasında burgu yapıp bozulmaması için iplik tırnak üzerinden eğriliyor.

Sert Tarak Darbesi: Kumaşın formunu koruması ve tok durması için tarağın tezgâha sert vurulması gerekiyor.

Kırmızı Keten: Gelinlerin Olmazsa Olmazı

Türkmen kültüründe keten sadece bir kumaş değil, hayatın dönüm noktalarının şahidi.

Gülcemile Usta, "Kız evlenirken mutlaka kırmızı keten giyer. Bu atalarımızdan kalan bir gelenektir. Türkmen’i ketensiz düşünmek mümkün değildir" diyerek bu bağın gücünü vurguluyor.

Hz. Fatma’nın Eliyle Başlayan Mesai

Dokuma tezgâhının başına geçilirken söylenen "Bu bizim elimiz değil, Hz. Fatma annemizin elidir" sözü, bu el sanatına yüklenen manevi değeri de özetliyor. Bitkisel boyalarla renklendirilen, yazın serin kışın ise ılık tutan bu özel dokumalar, modern dünyaya karşı geleneksel zarafetin kalesi olmaya devam ediyor.

Nohur'da eğrilen iplikler, Aşkabat pazarlarında hayat bularak Türkmenistan'ın millî mirasını dünya vitrinine taşımaya devam ediyor.

Anahtar Kelimeler: Türkmen kadınları - keten dokumacılığı,